RAPORT NIK: Beata Tokaj i Marian Dzięgielewski z obecnej KBW odpowiadają za skandal podczas wyborów samorządowych w 2014r.

W wystąpieniu pokontrolnym z dnia 31 marca 2015 r., skierowanym do Szefa Krajowego Biura Wyborczego Najwyższa Izba Kontroli oceniła negatywnie wykorzystanie środków budżetu państwa na obsługę informatyczną wyborów. W dniu 20 kwietnia 2015 r. Szef KBW złożyła zastrzeżenia do ustaleń, ocen i wniosków zawartych w wystąpieniu pokontrolnym NIK. Po rozpatrzeniu zastrzeżeń w dniu 13 maja 2015 r. Kolegium NIK podjęło uchwałę w sprawie oddalenia zastrzeżeń w całości.

Szef Krajowego Biura Wyborczego przyjęła do realizacji wnioski zawarte w wystąpieniu pokontrolnym NIK z dnia 31 marca 2015 r.

Szef KBW w piśmie z dnia 5 maja 2015 r. (znak ZPOW-080-1/15) poinformowała, że:

1) Dotychczasowi pracownicy odpowiedzialni za obsługę administracyjną działania Komisji Przetargowej zostali odsunięci od wykonywania czynności. Krajowe Biuro Wyborcze zatrudniło specjalistę ds. zamówień publicznych z odpowiednim doświadczeniem zawodowym. Nowy pracownik KBW (specjalista ds. zamówień publicznych) aktualnie jest w trakcie kończenia specjalistycznych studiów podyplomowych z zakresu prawa zamówień publicznych na Uniwersytecie Warszawskim. Nadto wprowadzone zostaną cykliczne szkolenia wewnętrzne dla członków Komisji Przetargowych. W porozumieniu z Kancelarią Prezydenta RP we wskazanym miejscu umiejscowiona została tablica ogłoszeń dotycząca realizacji obowiązku publikacji wynikającego z ustawy Prawo zamówień publicznych. Opracowany został również nowy regulamin zamówień publicznych, który został wprowadzony Zarządzeniem Szefa KBW z dnia 4 maja 2015 r. Podjęte po 2 grudnia 2014 r. działania mają na celu wyeliminowanie nieprawidłowości, które pojawiały się w stosowaniu ustawy Prawo zamówień publicznych.

2) Podjęte zostały działania mające na celu zapewnienie funkcjonowania adekwatnej, skutecznej i efektywnej kontroli zarządczej, tj. działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów i zadań w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy, a w szczególności dla zapewnienia: zgodności działalności z przepisami prawa oraz procedurami wewnętrznymi, skuteczności i efektywności działania, wiarygodności sprawozdań, ochrony zasobów, przestrzegania i promowania zasad etycznego postępowania, efektywności i skuteczności przepływu informacji, a także zarządzania ryzykiem. W tym zakresie m.in. wprowadzony został monitoring realizacji celów i zadań, zalecono wdrożenie samooceny kontroli zarządczej przez dyrektorów zespołów KBW przeprowadzanej z uwzględnieniem standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych.

W dniu 31 marca 2015 r. Najwyższa Izba Kontroli skierowała do Prokuratury Rejonowej Warszawa Śródmieście zawiadomienie w sprawie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 Kodeksu karnego1, polegającego na niedopełnieniu obowiązków przez funkcjonariusza publicznego, w związku z realizacją umowy zawartej w dniu 19 sierpnia 2014 r. pomiędzy Krajowym Biurem Wyborczym a Nabino sp. z o.o., której przedmiotem było zaprojektowanie i wykonanie modułów do obsługi wyborów samorządowych 2014 r. wraz z administrowaniem i utrzymaniem. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2014 r. Prokuratura Okręgowa w Warszawie wszczęła śledztwo w tej sprawie. NIK poinformowała Prokuratora Generalnego o złożeniu zawiadomienia do Prokuratury Rejonowej Warszawa-Śródmieście.

Mając na względzie bezpieczeństwo państwa Najwyższa Izba Kontroli przesłała w dniu 31 marca 2015 r. informacje do Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, dotyczące stwierdzonych błędów w oprogramowaniu, które mogły doprowadzić m.in. do uzyskania nieautoryzowanego dostępu do systemu i zasobów poprzez osoby nieposiadające konta w systemie informatycznym KBW.

Załącznik 4. Kalkulacja oceny ogólnej w część 11 – Krajowe Biuro Wyborcze

Oceny wykonania budżetu w części 11 – Krajowe Biuro Wyborcze dokonano stosując kryteria1 oparte na wskaźnikach wartościowych opracowanych przez NIK i opublikowanych w Analizie wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2014 roku2.

Dochody3: Wielkości dochodów nie uwzględniono przy ustalaniu wartości G, gdyż zgodnie z założeniami do kontroli wykonania budżetu państwa w części – 11 Krajowe Biuro Wyborcze planowanie i realizacja dochodów nie były objęte szczegółowym badaniem.

Wydatki: 380.179,5 tys. zł

Łączna kwota G: 380.179,5 tys. zł

Waga wydatków w łącznej kwocie: Ww = W : G = 1,0000

Nieprawidłowości w wydatkach (niecelowe i niegospodarne): 458,6 tys. zł, co stanowi 0,12% wydatków części 11

Nieprawidłowości w wydatkach (nierzetelne, naruszenie przepisów prawa zamówień publicznych): 4.150,1 tys. zł, co stanowi 1,1% wydatków części 11.

W kontroli I/14/006 stwierdzono, że niegospodarnie wydatkowano kwotę 429,3 tys. zł na informatyczny system obsługi wyborów samorządowych, gdyż system był wadliwy. Ponadto ustalono, że niegospodarnie i niecelowo wydatkowano 29,3 tys. zł na audyt oprogramowania wyborczego wyborów samorządowych, który został dokonany po zakończeniu wyborów. Zbadane w toku tej kontroli postępowania przetargowe (3 w kontroli wykonania budżetu i 7 w kontroli doraźnej) były prowadzone nierzetelnie, z naruszeniem przepisów Prawa zamówień publicznych, co w efekcie miało wpływ na wynik niektórych rozstrzygnięć. Stwierdzono liczne nieprawidłowości i błędy w procesie przygotowania i realizacji systemu informatycznego do obsługi wyborów samorządowych. Zaliczyć do nich należy przede wszystkim: − brak systematycznych i długofalowych działań w zakresie informatyzacji wyborów; nie została opracowana

wieloletnia, docelowa strategia zapewnienia wsparcia informatycznego dla różnego rodzaju wyborów, co było przyczyną udzielania zamówień na opracowanie systemów informatycznych dla obsługi każdych kolejnych wyborów;

−          brak sformułowania wymagań jakościowych dla informatycznego systemu obsługi wyborów, a także wymagań dotyczących metodyki zarządzania projektem w zakresie wytwarzanego oprogramowania;

− występowanie mechanizmu korupcjogennego w dwóch badanych postępowaniach o udzielenie zamówień publicznych, polegającego na dowolności w podejmowaniu decyzji przez członków Komisji przetargowej; − opóźnienie przekazania wykonawcy systemu projektów uchwał PKW definiujących wygląd i treść

dokumentów, które miały być generowane przez system informatyczny; − nierzetelne przeprowadzenie odbioru zamówionego oprogramowania do obsługi wyborów, co utrudniło KBW naliczenie kar umownych od wykonawcy; − brak zdefiniowania warunków i procedur dopuszczenia do użytkowania systemu informatycznego wykorzystywanego w trakcie wyborów; − dopuszczenie do użytkowania systemu informatycznego do obsługi wyborów, który posiadał istotne błędy w zakresie obsługi protokołów (generowanie, opracowanie, wydruk) terytorialnych komisji wyborczych;

−          brak właściwego zabezpieczenia kodu źródłowego systemu centralnego, co mogło doprowadzić do nieuprawnionego dostępu do zasobów przez użytkowników systemu oraz do uzyskania nieautoryzowanego dostępu do systemu i zasobów przez osoby nieposiadające konta w systemie;

− dopuszczenie do użytkowania systemu informatycznego zawierającego błąd krytyczny wynikający z niewłaściwej implementacji algorytmu ustalania wyników wyborów przy remisie wyborczym; − niezapewnienie sprawdzonej infrastruktury serwerowej i systemowej, a także obsługi serwisowej na poziomie odpowiednim do rangi zadania;

1 http://www.nik.gov.pl/kontrole/standardy-kontroli-nik/ 2 Porównaj: http://www.nik.gov.pl/kontrole/analiza-budzetu-panstwa/ 3 W częściach budżetu państwa, w których zgodnie z założeniami do kontroli wykonania budżetu państwa nie są badane dochody

nie dokonuje się oceny cząstkowej dla dochodów i przy ustalaniu wartości G nie uwzględnia się kwoty dochodów.

−          nieprzygotowanie adekwatnych do możliwych ryzyk – planów awaryjnych pozwalających na szybką reakcję na wypadek niesprawności oprogramowania i infrastruktury obsługującej wybory.

W kontroli wykonania budżetu państwa w 2014 r. stwierdzono nieprawidłowości polegające na: − nierzetelnym oraz z naruszeniem przepisów Prawo zamówień publicznych dokonaniu publikacji dotyczącej zamówienia poprzez umieszczenie różnych danych w tym samym zakresie w SIWZ i w ogłoszeniu

o zamówieniu; − nie umieszczaniu ogłoszeń o zamówieniach na stronie internetowej KBW oraz w miejscu publicznie dostępnym w siedzibie KBW;

−          żądaniu od wykonawców krajowych w większym zakresie dokumentów potwierdzających warunki określone w art. 24 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych niż od podmiotów mających siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

−          niezgodnym z art. 85 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo zamówień publicznych określeniem w SIWZ terminów związania ofertą przez wykonawców na 60 dni. Zgodnie z powyższym przepisem wykonawca jest związany ofertą do upływu terminu określonego w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, jednak nie dłużej niż 30 dni.

−          nierzetelnym sporządzaniu protokołów postępowań o zamówienie publiczne poprzez wskazywanie błędnych lub niezgodnych ze stanem faktycznym danych, co do miejsc zamieszczenia ogłoszeń o zamówieniu, powołanych załączników lub daty zamieszczenia ogłoszenia;

−          nie rejestrowaniu w kancelarii KBW ofert składanych w toku postępowań o udzielenie zamówienia publicznego;

−          przekazaniu do Ministerstwa Finansów sprawozdania z wykonania wydatków budżetu państwa oraz budżetu środków europejskich w układzie zadaniowym Rb-BZ1 za 2014 r. z czterodniowym opóźnieniem.

Suma wydatków poniesionych z naruszeniem prawa zamówień publicznych (4.150,1 tys. zł) oraz wydatków niecelowych i niegospodarnych (458,6 tys. zł) nie przekroczyła progów ustalonych dla oceny negatywnej, które wynoszą : − 0,75% wydatków ocenionych jako niecelowe i niegospodarne w danej części (stwierdzono 0,12%) − 3% wydatków z naruszeniem prawa w danej części (stwierdzono 1,1%) Ocena cząstkowa wydatków (wyliczona w oparciu o kryteria oceny wykonania budżetu państwa) – 3

Ze względu na skalę i charakter stwierdzonych nieprawidłowości, które pociągnęły za sobą nie tylko koszty finansowe, ale także olbrzymie koszty społeczne, wynikające z ryzyka podważenia zaufania do organów wyborczych – ocena kontrolowanej działalności została obniżona o 2 pkt.

Ocena cząstkowa wydatków: 1

Wynik końcowy Wk: Ocena negatywna

Ocena końcowa: negatywna